Çfarë është fjala? Koncept i madh e i vështirë. Koncept i rrahur në tërë historinë e gjuhësisë (që nga Aristoteli). Dhe të leksikografisë. Nga arabët, në shekullin VII. Nga nevoja për të shpjeguar e komentuar Kur’anin. Në Babiloni, shumë më herët. Në Europë, në shekullin XIII përdoret për së pari fj…

Gjuha letrare shqipe e njësuar1 nuk ka paskajore me funksione të plota sintaksore. Në vend të saj ajo përdor fjalitë e nënrenditura me lidhore dhe formën e pashtjelluar të tipit për të bërë, e cila është një paskajore me funksione sintaksore të kufizuara. Por paskajorja e tipit me punue është përdor…

Në gjuhën shqipe krahas formës sintetike të së tashmes dhe të së pakryerës, për mënyrën dëftore dhe atë habitore, ekzistojnë paralelisht edhe ndërtimet e tipit po lexoj dhe jam duke lexuar. Ndërtimi po + folje (e tashme/e pakryer) është parë dhe analizuar në mënyra të ndryshme nga gjuhëtarë të ndrys…

Leksiku i shqipes së sotme zotëron një numër relativisht të konsiderueshëm huazimesh nga greqishtja. Zotërimi i greqizmave të tri periudhave historike në shqipe, sikurse dihet, falë fqinjësisë së hershme dhe marrëdhënieve të vazhdueshme ndërmjet dy popujve autoktonë në trojet e veta, ka shtrirë rrez…

Në këtë studim, për analizën e tipareve sintaksore, u morën në konsideratë artikujt dialektologjikë të botuar tek seria Dialektologjia Shqiptare. Më konkretisht, tiparet që do të trajtojmë këtu janë tiparet sintaksore dalluese dhe të përbashkëta të trevave të studiuara në këtë seri. Në serinë Dialek…

Deri aty nga mesi i shekullit të kaluar fjalëformimi është parë kryekëput si çështje vetëm e morfologjisë. Kjo mënyrë trajtimi vërehet edhe në studimet gjuhësore dhe në gramatikat e shqipes, ku parimet semantike pak gjejnë zbatim, kurse parimet sintaksore nuk shihen fare të nevojshme në derivimet e …

Në këtë artikull do të synojmë të argumentojmë se dukuria e emërzimit kontekstual të mbiemrit ndodh në një konstruksion të caktuar gramatikor, në kushtet e veprimit të elipsës mbi emrin kokë, i cili duhet të lëvizë drejt pozicionit kokë të sintagmës determinative (SD). Dukuria mund të shpjegohet si …

Fjalitë pyetëse, si një nga tipat e fjalive sipas llojit të komunikimit, mund të kryejnë funksione të ndryshme në ligjërim. Por këndvështrimet për këtë tip fjalie në gramatologjinë shqiptare janë të ndryshme. Në “Gramatika e gjuhës shqipe 2” në bazë të funksioneve kryesore që realizohen me fjalitë p…

Arritjet letrare të Kadaresë si shkrimtar qëndrojnë më shumë tek proza, tregimi e novela dhe veçanërisht tek romani. Siç vlerëson një prej studiuesve të hershëm të tij, Kadare i dha një fytyrë moderne prozës shqipe, në të gjithë përbërësit e vet. Ai flaku prej saj rutinën dhe mjetet e harxhuara, the…

Kalket gjuhësore nga gjuha italiane, siç vihet në dukje në hulumtimin e kësaj dukurie të ndërndikimit në përmbledhjet me novela Hija e maleve dhe Tregtár flamujsh të Ernest Koliqit, kanë qenë të pranishme që në debutimet narrative të autorit. Krijimtaria letrare e Koliqit, që rrok një hark kohor gjy…

Si folje këpujë në “Gramatika e gjuhës shqipe 1” (botim i Akademisë së Shkencave) është pranuar “ajo që shërben për të vënë në lidhje pjesën emërore (emër, mbiemër, përemër) të kallëzuesit me kryefjalën”. Si e tillë pranohet folja jam, së cilës i njihet një kuptim leksikor i zbehur (po aty). I njëjt…