“Erveheja”, novela e njohur në vargje e njerit prej poetëve më të spikatur të “shkollës” së bejtexhinjve, Muhamet Kyçykut (Çamit), është edhe novela e parë e letërsisë shqiptare. U shkrua më 1826 dhe pa dritën më 1888, në saje të një përfaqësuesi të Rilindjes shqiptare, Jani Vretos që mori nismën p…

Ka kaluar më shumë se një vit qëkurse leksikografia jonë dhe bota shkencore shqiptare u pasuruan me një vepër të re, që është e rrallë në llojin e vet, “Fjalor i gjuhës shqipe” të Mehmet Elezit. Hartimi i një vepre të tillë, me përmasa jo të zakonshme, realizohet përgjithësisht nga grupe autorësh q…

Në gjuhën shqipe antonimia është një dukuri shumë e njohur. Antonimet janë një klasë e njohur leksikore që kanë një përdorim të shpeshtë në ligjërim. Në leksikun bimor dhe shtazor antonimet janë më të rralla, por dallohen për disa veçori që janë karakteristike për këtë fushë tematike. Emërtimet ant…

Pas një rrugëtimi të gjatë njëqindenjëzetepesë vjeçar nëpër shtigje të njohura dhe të panjohura të shkencave historiko-gjuhësore, duke lënë gjurmë të pashlyeshme në to, vjen tashmë edhe në gjuhën shqipe një prej veprave themelvënëse të studimeve albanologjike, Fjalori etimologjik i gjuhës shqipe i …

Përgjithësisht është pranuar se sistemi i mjeteve gramatikore nga Meshari i Buzukut deri në ditët tona ka ndryshuar shumë pak. Kjo është e vërtetë dhe e dukshme sidomos për paradigmën emërore. Në sistemin foljor gjendja duket se është pak më ndryshe. Po të vërehen me kujdes grupet foljore apo zgjed…

Sintaksa ka qenë për shumë kohë thjeshtra e shkencës së gramatikës, një disiplinë gjuhësore që vetëm këtë gjysmëshekullin e fundit ka arritur të vihet në qendër të vëmendjes dhe madje ta eklipsojë morfologjinë. Arsyeja e prapambetjes së studimeve sintaksore lidhet me atë që, ndryshe nga morfologjia…

Fillimi i shekullit XX shqiptarët i gjeti pa shtet, pa gjuhë të përbashkët e pa alfabet të përbashkët. Është koha e përthyerjeve të mëdha në tokat shqiptare. Krijimi i shtetit shqiptar më 1912 shtroi një varg çështjesh që lidhen me funksionimin e shtetit të ri. Njëra ndër to qe nevoja për një gjuh…

Vitet e fundit ka një rritje të interesit të rretheve intelektuale për çështje që lidhen me historinë e paraardhësve tanë. Për shkak të mungesës së dokumenteve të shkruara, ndriçimi i çështjeve të tilla sa të vështira, aq dhe të ndërlikuara mund të arrihet vetëm me studime ndërdisiplinore, ku, për…

Rendi i gjymtyrëve në fjali përbën një temë pak rrahur në gjuhësinë shqiptare. Është trajtuar deri në njëfarë mase rendi i gjymtyrëve në fjalinë e pavarur dëftore, por fare pak rendi i gjymtyrëve në fjalitë e varura. Rendi i fjalëve në fjalitë e varura mund të jetë i njëjtë, por edhe i ndryshëm nga…

Një nga idetë më themelore të Sosyrit mbi gjuhën, siç është ajo e karakterit sistemor e strukturor të saj në suazën e shenjës, e huazuar prej tij nga shkencat e përpikta e të zbatuara dhe e futur në studimin pothuajse të çdo rrafshi të gjuhës, u bë tërheqëse edhe për studiues që mëtuan të shqyrtoni…

Në gjuhësinë shqiptare të sotme bëhet fjalë për katër njësi sintaksore: gjymtyra, togfjalëshi, fjalia dhe periudha. Për periudhën ka pasur dhe ka diskutime dhe si rezultat për këtë njësi sintaksore kanë ardhur edhe dy emërtime të tjera: frazë dhe fjali e përbërë. Në gjuhësinë e sotme botërore gjymt…

Fillestarë të të njëjtit gjysmëshekulli, por jo të së njëjtës moshë; albanistë të shquar të gjuhësisë, kryesisht diakronike: Çabej, Riza, Domi dhe akademik Idriz Ajeti, në mjaft zgjidhje të historisë së gjuhës shqipe, mbeten “fjalë” përfundimtare. Ndër ta, Çabej dhe Ajeti duket se janë vijues të ze…