Dimensioni ekonomik dhe social i tavernave në Kosovë gjatë mesjetës
Ky studim trajton dhe analizon funksionimin ekonomik, shoqëror dhe kulturor të tavernave në Kosovën mesjetare (Novobërdë, Prishtinë, Prizren, etj.), duke i vendosur ato në kontekstin më të gjerë të traditës së vreshtarisë dhe kulturës së verës, e cila ka rrënjë të hershme që nga periudha dardane dhe u zhvillua pandërprerë gjatë Mesjetës dhe sundimit osman. Përhapja e gjerë e vreshtave në qendrat urbane dhe rurale të Kosovës, veçanërisht në Prizren, Novobërdë, Pejë, Deçan, Rahovec, Prishtinë dhe rreth qendrave minerare, krijoi një lidhje organike ndërmjet kultivimit të rrushit, prodhimit të verës dhe konsumit të saj në hapësira publike. Një nga institucionet kulmore të këtij cikli ekonomik e shoqëror ishte taverna, e konceptuar si vend i shërbimit të verës, i dëfrimit, i bashkëveprimit shoqëror dhe i shkëmbimit të informacionit në jetën urbane mesjetare. Për shkak të mungesës së burimeve të drejtpërdrejta vendore, studimi mbështetet kryesisht në dokumentacionin e qyteteve bregdetare dalmate, në aktet gjyqësore dhe regjistrat noterialë raguzanë, në statutet e qyteteve minerare të Kosovës, sidomos Statutin e Novobërdës, si dhe në literaturën relevante. Këto burime ndihmojnë të rindërtohet struktura organizative e tavernave, roli i tavernarit si shitës dhe shpesh si prodhues vere, kontrolli i tregut nga autoritetet komunale dhe praktikat e vendosjes së çmimeve dhe taksave. Po ashtu, ato dëshmojnë për ngjashmëritë e theksuara mes tavernave të Kosovës dhe modeleve të qyteteve bregdetare si Raguza dhe Kotorri, të cilat ushtronin ndikim kulturor dhe ekonomik në viset e brendshme. Shembuj konkretë nga Prishtina dhe Novobërda shfaqin tavernën si një hapësirë të organizuar, të rregulluar ligjërisht dhe të integruar në qarkullimin më të gjerë tregtar. Ngjarjet e dokumentuara, si incidenti i vitit 1438 në tregun e Prishtinës, zbulojnë natyrën e brendshme të funksionimit të tavernave, ku përveç shitjes së verës zhvilloheshin marrëveshje kreditore, apo financiare dhe kryheshin veprime që i tejkalonin funksionet e thjeshta të një lokali pijesh. Burimet e shekullit XV tregojnë se taverna si vend i konsumimit dhe shitjes së verërave me pakicë shërbente një klientelë të larmishme, nga tregtarët e Raguzës te minatorët, zejtarët, qytetarët dhe udhëtarët. Në rrethana të tilla tavernat bëhen pjesë të pandashme të jetës urbane dhe ekonomisë lokale. Një aspekt i rëndësishëm ishte lidhja e drejtpërdrejtë midis prodhimit lokal të verës dhe konsumit në taverna, veçanërisht për verërat e prodhuara në “tokat e qytetit”, parcela urbane ku aristokracia dhe institucionet fetare zotëronin vreshta. Ligjet e verës në Novobërdë zbulojnë një sistem të strukturuar taksash, privilegjesh fiskale dhe monopoli mbi mushtin apo verën, i cili paraqitej si produkt sezonal i çmuar. Dëshmitë e udhëtarëve bashkëkohorë, ndër ta Bertrandon de la Broquière, e konfirmojnë cilësinë dhe rëndësinë e verës së Kosovës në tregjet rajonale. Në përfundim, taverna në Kosovën mesjetare del si një institucion i shumëdimensional: ekonomik, shoqëror dhe kulturor. Ajo përfaqësonte nyjën ku takoheshin prodhimi bujqësor, tregtia ndërurbane, tradita e mikpritjes dhe dinamika e jetës së përditshme urbane, duke dëshmuar për një kulturë të zhvilluar të konsumit publik dhe për rrjetëzimin e qyteteve të Kosovës në hapësirën më të gjerë ballkanike dhe mesdhetare.
The stand of the Republic of Ragusa towards the anti-Ottoman war of Gjergj Kastrioti-Scanderbeg
Since the beginning of the Ottoman invasions in the Balkans, Ragusa served as a center of information for the Christian Europe related to the circumstances in Albania due to the wars against the Ottoman invader, and through Ragusa were kept the connections with the Hungarian king Sigismund.Therefore, most of the Ragusan documents on Scanderbeg's forerunning period report about the information that Ragusa offered to Sigismund on the situation in Albania and Bosnia. The emperor himself and the Hungarian king would send to lord Andrea Topia and some other Albanian leaders’ letters and instructions always through Ragusa. This communication way is also proved by Andrea Topia himself, who wrote to the emperor that we don't have your letters, but indirectly we are informed by Ragusa. Therefore, the Senate of Ragusa, which recognized the emperor's sovereignty on Ragusa, systematically informed him on the permeation of the Turkish armies, the liberation war of Albanians and their victories.The present study is based on the special position and status of Republic of Ragusa relation with the Ottoman Empire. Therefore, we inform about the stands of Ragusa regarding Scanderbeg's anti- Ottoman war.